दुष्काळाकडून समृद्धीकडे : पानी फाउंडेशन सुरू करत आहे ‘समृद्ध गाव स्पर्धा’

गावाच्या पर्यावरणशास्त्र आणि अर्थशास्त्राचा कायापालट

सत्यमेव जयते टीव्ही शोच्या टीमने २०१६ मध्ये स्थापन केलेली पानी फाउंडेशन ही एक ना-नफा संस्था आहे. संवाद माध्यमाचे सामर्थ्य वापरून आणि ट्रेनिंगच्या माध्यमातून भूमीपूत्रांना दुष्काळाविरोधातल्या या लढाईचे नेतृत्त्व करण्यासाठी प्रवृत्त करणे आणि ग्रामीण महाराष्ट्राला दुष्काळ-मुक्त तसेच समृद्ध करणे हे ध्येय निश्चित करूनच पानी फाउंडेशनची निर्मिती झाली.

या प्रयत्नातला एक प्रमुख दुवा म्हणजे सत्यमेव जयते समृद्ध गाव स्पर्धा. गावाचं पर्यावरणशास्त्र आणि अर्थशास्त्र यांचा कायापालट करण्याचं ध्येय ठेऊन या स्पर्धेची बांधणी केलेली आहे. उपलब्ध पाण्याचं योग्य व्यवस्थापन करण्यासाठी एक चळवळ गावागावात सुरू व्हावी यावर या स्पर्धेचा अधिक भर असेल.

दुष्काळ हा निसर्गनिर्मित नाही तर मानवनिर्मित आहे त्यामुळे लोकांनी एकत्र येऊन काम केल्यास या समस्येवर नक्कीच तोडगा निघू शकेल. सत्यमेव जयते वॉटर कप या स्पर्धेच्या माध्यमातून २०१६
ते २०१९ या वर्षांमध्ये हजारों गावांनी जल आणि मृदा संधारणावर काम केलं. महाराष्ट्रभरात तब्बल ५५,००० कोटी लीटर पाणी साठवण क्षमता तयार झाली. वॉटर कपच्या घवघवीत यशानंतर पुढची पायरी म्हणून २०२० मध्ये समृद्ध गाव या स्पर्धेची सुरूवात करण्यात आली.

सत्यमेव जयते या मालिकेमुळे आम्हाला एक मोठी शिकवण मिळाली की, संवादाने माणसे कार्यप्रवण होऊ शकतात आणि अत्यंत सक्षमपणे ते स्वत:च परिस्थितीत बदल घडवून आणू शकतात. ह्या अनुभवामुळे, आम्ही विचार केला, की आपण एकच विशिष्ट सामाजिक समस्या घेतली आणि ठरावीक कालावधीपर्यंत त्याच समस्येवर लक्ष केंद्रित केले, तर कदाचित आपण एका मोठ्या सामाजिक स्थित्यंतराचे सक्रीय साक्षीदार ठरू. चर्चेअंती आम्ही निवडली पाण्याची समस्या. ग्रामीण महाराष्ट्रातल्या अनेक भागांमध्ये दरवर्षी दुष्काळाचे सावट असते. परिणामी हजारो गावे त्यात होरपळली जातात, तिथले जनजीवन विस्कळीत होते. अभ्यासाअंती, आमच्या लक्षात आलं की, हिवरे बाजार, राळेगण सिद्धी, हिवरे यांसारख्या काही गावांमध्ये स्थानिक गावकऱ्यांनी एकजूट आणि श्रमाच्या बळावर ‘पाणी’ या समस्येवर उपाय शोधून काढला. ग्रामस्थांना दुष्काळाशी लढा देण्यासाठी सक्षम आणि सक्रीय करण्याच्या हेतूने पानी फाउंडेशनने संवादाचे प्रभावी माध्यम बनून लोकजागराची मोहिम सुरू केली. महाराष्ट्रात एकूण ३५५ तालुके आहेत आणि या सर्व तालुक्यांमध्ये मिळून एकूण ४३,६६५ गावे आहेत. पहिल्या वर्षी ३ तालुक्यांमध्ये, दुसऱ्या वर्षी ३०, तिसऱ्या वर्षी ७५ आणि यंदा चौथ्या वर्षी ही स्पर्धा तब्बल ७६ तालुक्यांमध्ये पोहोचली. या जलचळवळीत सहभागी होण्याचे मी तुम्हालाही आमंत्रण देतो. आपण सगळेच एका मोठ्या जलक्रांतीचे साक्षीदार होऊया.

– आमिर खान
संस्थापक, पानी फाउंडेशन

बदलाच्या कथा

वॉटर कप स्पर्धेच्या या विलक्षण प्रवासात आमच्या हाती आल्या सामान्य लोकांच्या काही असामान्य कथा. आपला गाव पाणीदार करण्याच्या ध्यासाने गावकऱ्यांनी अनेक संकटांचा सामना केला. पाणीस्वरुपात मिळालेल्या संपत्तीचा योग्य वापर करण्यासाठी त्यांनी अनेक महत्त्वाचे निर्णयही घेतले आहेत. पाहूया, सत्यमेव जयते वॉटर कप २०१९ या स्पर्धेत यश मिळवलेल्या गावांच्या कथा!

सहभागी व्हा

तुम्हाला या जलचळवळीत सहभागी व्हायचे आहे का? येथे क्लिक करा.

सहभागी व्हा

तुम्हाला या जलचळवळीत सहभागी व्हायचे आहे का? येथे क्लिक करा.

आधारस्तंभ

     

               

                                  

आधारस्तंभ